زنان بالاتر از 35 سال بعد از 6 ماه تلاش منظم برای باروری و عدم دریافت نتیجه، سریعا...
فهرست مطالب مقاله ناباروری و نازایی در مردان و زنان:
ناباروری فقط مشکل زنان نیست. مردان نیز ممکن است نابارور باشند. در واقع، زنان و مردان به یک اندازه احتمال دارد که مشکلات باروری داشته باشند. طبق آمار، حدود یک سوم موارد ناباروری را میتوان به زنان، یک سوم دیگر را به مردان و یک سوم باقی مانده را به علل مشترک میان زنان و مردان یا حتی دلایل نامشخص ربط داد.
در زنان، علت ناباروری میتواند شامل ابتلا به اندومتریوز، فیبروم رحم و بیماری تیروئید باشد. مردانی که مشکلات باروری دارند ممکن است کمبود اسپرم یا تستوسترون پایین داشته باشند. خطر ناباروری با افزایش سن افزایش می یابد. به همین دلیل است که پزشکان توصیه میکنند زنان بالاتر از 35 سال بعد از 6 ماه تلاش منظم برای باروری و عدم دریافت نتیجه، سریعا برای معاینه اقدام کنند. در مورد زنان بالای 40 سال، پس از گذشت 1 تا 2 ماه نیاز به ارزیابی فوری است. تخمین زده میشود که از هر 10 زن بین 15 تا 44 سال، 1 نفر برای باردار شدن مشکل دارد. در ادامه به جزئیات بیشتری از مشکل ناباروری اشاره خواهیم کرد.
انواع ناباروری
بهتر است بدانید که از نظر اصول پزشکی، ناباروری شامل سقط جنین یا ناتوانی در حمل نوزاد تا زمان زایمان نمیشود. از انواع ناباروری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ناباروری اولیه: در این وضعیت زن هرگز تجربه بارداری نداشته است و پس از یک سال عدم استفاده از وسایل کنترل بارداری و رابطه جنسی منظم نمیتواند باردار شود.
- ناباروری ثانویه: در پاسخ به سوال ناباروری ثانویه یعنی چه؟ باید گفت این وضعیت زمانی اتفاق میافتد که زن نتواند پس از حداقل یک بارداری موفق دوباره باردار شود. بنابراین ناباروری ثانویه مواردی مانند ناباروری بعد از سقط عمدی یا ناباروری بعد از بچه اول را شامل میشود.
علائم و نشانههای ناباروری
در ادامه بصورت جداگانه به علائم ناباروری در زنان و مردان اشاره خواهیم کرد.
از علائم شایع که احتمال ناباروری را در زنان افزایش میدهند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پریودهای نامنظم: سیکل قاعدگی یک زن به طور متوسط 28 روزه است. از نظر پزشکان زنی که یک ماه سیکل 33 روزه، ماه بعد سیکل 31 روزه و بعد از آن سیکل 35 روزه دارد، وضعیت او طبیعی است اما زنی که طول مدت چرخههایش آنقدر متفاوت است که حتی نمیتواند زمان شروع پریودی خود را تخمین بزند، دورههای نامنظم را تجربه میکند. اصولا هر زنی که دوره سیکلش کمتر از 21 روز یا بیشتر از 35 روز است باید برای ارزیابی به پزشک مراجعه کند. زیرا این مساله میتواند به مشکلات هورمونی یا سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) مرتبط باشد. هر دوی اینها میتوانند به بروز ناباروری کمک کنند.
- پریودهای دردناک یا با خونریزی سنگین: اگرچه اکثر زنان در زمان پریودی دچار گرفتگی عضلات در ناحیه شکم، کمر و لگن میشوند، اما پریودهای دردناکی که در زندگی روزمره اختلال ایجاد میکنند ممکن است از علائم آندومتریوز یا کیست تخمدان باشند.
- پریود نشدن: عواملی مانند استرس یا تمرینات ورزشی سنگین میتوانند باعث شوند که برای یک تا دو ماه پریودی اتفاق نیافتد. شما زمانی باید نگران ناباروری باشید که این مساله برای چندین ماه بروز کند.
- علائم نوسانات هورمونی: در صورت بروز مشکلات پوستی، کاهش میل جنسی، افزایش رشد موهای زائد صورت، نازک شدن مو و افزایش وزن، حتما با پزشک مشورت کنید.
- احساس درد هنگام برقراری رابطه جنسی: متاسفانه برخی از زنان در تمام طول زندگی خود رابطه جنسی دردناک را تجربه کردهاند و خود را متقاعد کردهاند که این امر طبیعی است. درحالی که این مساله میتواند به مشکلات هورمونی، اندومتریوز یا ابتلا به سایر بیماریهای زمینهای موثر در بروز ناباروری مرتبط باشد.
علائم شایع که احتمال ناباروری را در مردان افزایش میدهند، شامل موارد زیر هستند:
- تغییرات در میل جنسی: این مساله که اغلب توسط هورمونهای جنسی مانند تستوسترون کنترل میشود، میتواند نشان دهنده مشکلات باروری باشد.
- درد یا تورم بیضه: شرایط مختلفی وجود دارند که میتوانند منجر به درد یا تورم در بیضه شوند. بسیاری از آنها در بروز ناباروری مردان موثر هستند.
- اختلال در حفظ نعوظ: کاهش میزان هورمونهای جنسی میتواند منجر به اختلال در حفظ نعوظ و درنتیجه ناباروری شود.
- ناتوانی در انزال: ناتوانی در تخلیه مایع منی یا انزال زودرس، احتمال باروری را کاهش میدهند.
- بیضههای کوچک و سفت: بیضهها اسپرم مرد را در خود جای میدهند، بنابراین سلامت بیضه برای باروری مهم است. کوچک یا سفت شدن بافت بیضهها ممکن است زمینه آسیب به اسپرمها و ناباروری را فراهم کند.
- با توجه به اینکه حدود 15 تا 20 درصد از زوج هایی که برای بچه دار شدن تلاش میکنند با مشکل ناباروری مواجه میشوند. توصیه میکنیم به محض مواجهه با علائم ذکرشده با پزشک متخصص زنان یا اورولوژی مشورت کنید.
علل موثر در ناباروری
در این بخش قصد داریم به تمامی علل و فاکتورهای خطر موثر در ناباروری زنان و مردان اشاره کنیم.
ناباروری زنان میتواند ناشی از عواملی باشد که فرآیندهای بیولوژیکی زیر را تحت تأثیر قرار میدهند یا با آنها تداخل دارند:
- تخمک گذاری (زمانی که تخمک بالغ از تخمدان آزاد میشود)
- لقاح (زمانی اتفاق میافتد که اسپرم پس از عبور از دهانه رحم با تخمک در لوله فالوپ برخورد و آن را بارور میکند)
- لانه گزینی تخم (زمانی اتفاق میافتد که تخمک بارورشده به دیواره رحم متصل شود، جایی که میتواند رشد کند و به جنین تبدیل شود)
از فاکتورهای خطر موثر در ناباروری زنان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سن بیشتر از 35 سال
- سیگار کشیدن
- استفاده زیاد از الکل
- اضافه وزن، چاقی یا کمبود وزن قابل توجه
- ابتلا به برخی از عفونتهای مقاربتی که میتوانند به سیستم تولید مثلی آسیب برسانند.
انواع شرایط پزشکی زیر میتوانند بر سیستم تناسلی زنان تأثیر منفی بگذارد و باعث ناباروری شوند:
- اختلالات در روند تخمک گذاری که میتوانند ناشی از سندرم تخمدان پلی کیستیک یا عدم تعادل هورمونی باشند.
- بیماری التهابی لگن
- اندومتریوز
- فیبروم رحم و کیست تخمدان
- نارسایی زودرس تخمدان
- سرطان رحم و تخمدان
- ناهنجاریهای مادرزادی رحم
- انسداد یا آسیب لوله فالوپ
برخی از داروهایی که میتوانند باعث ناباروری زنان شوند عبارتند از:
- داروهای شیمی درمانی یا پرتودرمانی
- استفاده طولانی مدت از داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی با دوز بالا مانند آسپرین و ایبوپروفن
- داروهای ضد روان پریشی
- مواد مخدر تفریحی مانند ماری جوانا و کوکائین
- طبق آخرین آمار ارائه شده، اختلالات تخمک گذاری عامل حدود یک چهارم مشکلات ناباروری در زوجها هستند. معمولا این مساله در قالب پریود نامنظم و پریود نشدن خود را نشان میدهد. اصولا تخمک گذاری حدود یک هفته بعد از پایان پریودی رخ میدهد.
حتما بخوانید : آزمایش ژنتیک چیست و چه کاربردی دارد؟
به طور کلی، باروری در مردان به ژنتیک، تعداد، شکل و میزان حرکت اسپرم بستگی دارد. از فاکتورهای خطری که میتوانند روی کیفیت اسپرم تاثیر بدی بگذارند و زمینه بروز ناباروری را افزایش دهند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سن بیشتر از 40 سال
- سیگار کشیدن
- استفاده زیاد از الکل
- اضافه وزن یا چاقی
- قرار گرفتن در معرض سموم، مانند آفت کشها، علف کشها و فلزات سنگین
برخی از شرایط پزشکی موثر نیز عبارتند از:
- انزال رتروگراد (برگشت منی به مثانه)
- مشکل در نعوظ
- واریکوسل یا تورم وریدهای اطراف بیضه
- بیضه هایی که در داخل کیسه بیضه جای نگرفتهاند.
- داشتن آنتی بادیهایی که به اسپرم حمله کرده و آنها را از بین میبرند.
- سرطان بیضه
- عدم تعادل هورمونی، مانند تولید کم تستوسترون
- بزرگ شدن و تورم بافت سینه در مردان در اثر مشکلات هورمونی
- مشکل ژنتیکی یا مشکل مادرزادی در سیستم تناسلی
انواع داروها که بر کیفیت اسپرم اثر میگذارند، عبارتند از:
- داروهای شیمی درمانی یا پرتو درمانی برای سرطان
- سولفاسالازین برای درمان آرتریت روماتوئید یا کولیت اولسراتیو
- داروهای مسدود کننده کانال کلسیم برای کنترل فشار خون بالا
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای مانند نورتریپتیلین
- استروئیدهای آنابولیک برای بهبود عملکرد ورزشی یا رفع مشکلات هورمونی مانند تاخیر در بلوغ
- مواد مخدر تفریحی
نحوه صحیح تشخیص ناباروری
معمولا پزشک ابتدا سوالاتی در مورد روال برقراری رابطه جنسی در زوجین، نظم چرخه قاعدگی در زن، کیفیت نعوظ و انزال در مرد، وجود یا عدم وجود علائم غیرطبیعی و سابقه پزشکی و خانوادگی زن و مرد میپرسد. سپس برای معاینه جسمی اقدام میکند. در نهایت برای تشخیص قطعی دستور انجام یک یا چند مورد از انواع غربالگری ناباروری یا آزمایشهای زیر را میدهد.
ممکن است پزشک از شما بخواهد که چند روز بعد از پایان پریودی، زمان بروز علائمی مانند دمای پایین بدن و افزایش خروج مخاط از واژن را ثبت کنید. زیرا اینها اغلب علائم تخمک گذاری هستند. البته برای ثبت زمان تخمک گذای میتوانید از کیت تخمک گذاری خانگی نیز استفاده کنید. از سایر آزمایشهای تشخیصی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نمونه برداری از بافت دهانه رحم: معمولا این کار برای انجام تست پاپ اسمیر به منظور تشخیص سرطان رحم انجام میشود.
- آزمایش خون: آزمایش خون میتواند سطح هورمونهای جنسی و هورمونهای تیروئید را بررسی کند. کاهش هورمونهای جنسی با بروز یائسگی زودرس مرتبط است. کم کاری یا پرکاری تیروئید نیز به خوبی با اندازه گیری هورمونهای تیروئید مشخص میشود. با توجه به اینکه یکی از علل ناباروری زنان مشکلات غده تیروئید است.
- سونوگرافی ترانس واژینال: در این آزمایش پزشک مبدل مخصوص دستگاه اولتراسوند را در واژن قرار می دهد تا مشکلات دستگاه تناسلی را بررسی کند.
- هیستروسکوپی: در این آزمایش پزشک یک لوله باریک و مجهز به دوربین (هیستروسکوپ) را برای بررسی رحم وارد واژن میکند.
- هیستروسالپنگوگرافی: برای انجام این آزمایش، پزشک آب نمک استریل را به داخل واژن تزریق کرده و سپس سونوگرافی ترانس واژینال انجام میدهد. این کار علاوه بر بررسی وضعیت رحم به تشخیص انسداد لوله فالوپ نیز کمک میکند.
- لاپاراسکوپی: برای انجام این آزمایش ابتدا پزشک یک برش کوچک در شکم ایجاد میکند. سپس به منظور بررسی وضعیت لگن و ساختارهای داخلی آن، لاپاروسکوپ (لوله نازک مجهز به دوربین) را وارد بدن میکند. این کار به شناسایی مشکلاتی مانند آندومتریوز، فیبروم رحم و اسکار (جای زخم) رحم یا لوله فالوپ کمک زیادی میکند.
توضیح بیشتر در مورد روشهای درمانی
روشهای درمان ناباروری متنوع هستند و بسته به علت ناباروری، روش مناسب برای هر زوج انتخاب میشود. برخی از روشهای اصلی شامل:
دارودرمانی
در مواردی که مشکل ناباروری به دلیل عدم تخمکگذاری یا مشکلات هورمونی باشد، داروهایی مانند کلومیفن سیترات (Clomid)، لتروزول (Femara) و گنادوتروپینها تجویز میشوند.
· روشهای کمکباروری (ART - Assisted Reproductive Technology)
· روش IVF لقاح خارج رحمی): رایجترین روش کمکباروری که در آن تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاهی ترکیب شده و سپس جنین به رحم منتقل میشود.
· روش IUI تلقیح داخل رحمی): در این روش، اسپرم شسته و تقویت شده مستقیماً داخل رحم تزریق میشود.
· روش ICSI تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم): این روش شبیه IVF است، اما در آن یک اسپرم مستقیماً به داخل تخمک تزریق میشود.
جراحی
در برخی موارد، مشکلاتی مانند انسداد لولههای فالوپ یا واریکوسل در مردان ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.
استفاده از روشهای جایگزین
در برخی موارد، اهدای تخمک، اسپرم یا رحم جایگزین میتواند راهحلی برای زوجهایی باشد که امکان استفاده از روشهای معمول را ندارند.
پیشگیری از ناباروری
بسیاری از موارد ناباروری را میتوان با رعایت برخی نکات پیشگیرانه کاهش داد. در این بخش میتوانید نکات مهم زیر را اضافه کنید:
- تغذیه سالم: مصرف مواد غذایی سرشار از آنتیاکسیدان، ویتامین D، اسید فولیک و امگا ۳ میتواند به بهبود سلامت باروری کمک کند.
- کنترل وزن: چاقی و لاغری بیشازحد میتوانند بر تخمکگذاری و کیفیت اسپرم تأثیر منفی بگذارند.
- کاهش استرس: استرس زیاد میتواند تعادل هورمونی را برهم بزند و منجر به مشکلات باروری شود.
- ورزش مناسب: ورزش سبک مانند پیادهروی و یوگا مفید است، اما ورزشهای سنگین میتوانند تخمکگذاری را مختل کنند.
- اجتناب از مواد مضر: مصرف سیگار، الکل، مواد مخدر و حتی قرار گرفتن در معرض آلایندههای محیطی میتواند بر کیفیت اسپرم و تخمک اثر منفی بگذارد.
- مراقبت از سلامت جنسی: پیشگیری از عفونتهای مقاربتی مانند کلامیدیا و گنوره میتواند از مشکلات باروری جلوگیری کند.
-
جمعبندی و نتیجهگیری
در انتهای مقاله، خلاصهای از مهمترین نکات را بیان کنید تا خوانندگان اطلاعات کلیدی را بهتر به خاطر بسپارند. مثلاً:
· ناباروری یک مشکل شایع است که دلایل مختلفی دارد و هم زنان و هم مردان را تحت تأثیر قرار میدهد.
· خوشبختانه، روشهای درمانی متنوعی برای درمان ناباروری وجود دارد، از دارودرمانی گرفته تا روشهای پیشرفته کمکباروری مانند IVF و ICSI.
· با رعایت سبک زندگی سالم، میتوان از بسیاری از موارد ناباروری پیشگیری کرد.
· اگر فردی با مشکل ناباروری مواجه است، مشورت با پزشک متخصص و استفاده از روشهای مناسب میتواند شانس بارداری را افزایش دهد.
آزمایشات زیر میتوانند به تشخیص مشکل ناباروری مردان کمک کنند:
- آنالیز مایع منی: این آزمایش مشکلات اسپرم مانند تعداد کم اسپرم و تحرک ضعیف آن را بررسی میکند. برخی از مردان برای برداشتن اسپرم از بیضه و آزمایش آن نیاز به بیوپسی سوزنی دارند.
- آزمایش خون: آزمایش خون میتواند سطح هورمون تستوسترون، تیروئید و سایر هورمونها را بررسی کند. از نمونه خون برای انجام آزمایشات ژنتیک و بررسی ناهنجاری های کروموزومی موثر در ناباروری نیز استفاده میشود.
- سونوگرافی کیسه بیضه: این آزمایش مشکلاتی مانند واریکوسل، انسداد مجرای انزال و انزال رتروگراد را به سرعت مشخص میکند.
حتما بخوانید : مشاوره ژنتیک چیست؟
اخیرا نقش ژنتیک در ناباروری و وجود ژنهای ناباروری مطرح شده است. زیرا چنانچه در یک خانواده مشکلات ژنتیکی وجود داشته باشد، تاثیر این اختلالات ژنتیکی در ایجاد ناباروری و مهمتر از آن در سلامت فرزندان حاصل از درمان های کمک باروری را نمیتوان نادیده گرفت. برخی از علل ژنتیکی موثر در ناباروری زنان عبارتند از:
- ابتلا به سندروم ترنر
- ابتلا به اختلالات ساختمانی کروموزوم X مانند غیرفعال شدن زودرس تخمدان
- ابتلا به بیماریهای تکژنی وابسته به کروموزوم X مانند سندروم یائسگی زودرس
از علل ژنتیکی موثر در ناباروری مردان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ابتلا به سندروم کلاین فیلتر
- ابتلا به بیماری فیبروز کیستیک
- ریزحذف نواحی از کروموزوم Y (این اختلال باعث کاهش یا عدم تولید اسپرم میشود و اغلب نیاز به درمان ناباروری ژنتیکی مردان دارد.)
یک مشاور ژنتیک میتواند شما را راهنمایی کند که برای انجام کدامیک از تستهای ژنتیک برای تشخیص ناباروری و شناسایی بیماری ژنتیکی موثر در نازایی اقدام کنید.
درصورتی که بیش از 6 ماه در حوالی زمان تخمک گذاری زن رابطه جنسی برقرار شود و همچنان بارداری رخ ندهد، لازم است برای درمان های پزشکی زیر اقدام کنید.
در مورد زنان اگر مشکل اختلالات تخمک گذاری باشد، پزشک داروهای محرک یا تنظیم کننده تخمک گذاری مانند کلومیفن، لتروزول، داروهای آگونیست دوپامین و انواع داروهای هورمونی را تجویز میکند. درصورتی که مشکل انسداد لوله فالوپ یا بروز فیبروم یا پولیپ در رحم باشد، نیاز به جراحی است. اندومتریوز اغلب با جراحی لاپاراسکوپی درمان میشود.
در مورد مردان اگر مشکل اختلال نعوظ باشد، داروهای هورمونی تجویز میشوند. در مواردی مانند واریکوسل بیضه یا انسداد لوله اپیدیدیم نیاز به جراحی است. برای مردانی که نمی توانند به طور طبیعی انزال کنند، ممکن است علاوه بر داروهای ضد ناباروری مردان، از تحریک الکتریکی یا ارتعاشی آلت تناسلی یا جراحی برای آسپیراسیون اسپرم نیز استفاده شود.
اصولا اگر مشکل ناباروری زوجین با هیچ کدام از روشهای پزشکی رایج حل نشود، باید برای روش لنفوسیت تراپی ناباروری یا انجام یکی از روشهای لقاح ناباروری مانند موارد زیر اقدام کرد:
- تلقیح داخل رحمی (IUI): در زمان تخمکگذاری، پزشک یک کاتتر ظریف را از طریق دهانه رحم وارد رحم میکند تا نمونه اسپرم را مستقیما درون آن قرار دهد.
- لقاح آزمایشگاهی (IVF): پزشکان در محیط آزمایشگاهی تخمک را در تماس با اسپرم بارور میکنند و سپس جنین را در رحم قرار میدهند. درصورتی که زوجین تخمک یا اسپرم سالم نداشته باشند، میتوانند از اسپرم یا تخمک اهدایی استفاده کنند. اگر مشکل ناهنجاری غیرقابل درمان رحم زن باشد، باید برای رحم اهدایی اقدام کرد.
سخن آخر
در این مطلب سعی کردیم به پاسخ بسیاری از ابهامات ذهنی شما مانند علائم و علت ناباروری چیست؟ آیا ناباروری ثانویه قابل درمان است؟ و لقاح مصنوعی چیست؟ بپردازیم. این امید را به شما میدهیم که گروه پاتوبیولوژی رهسا در تمامی مراحل تشخیص و کمک به درمان ناباروری در کنار شما هستند.
مرکز مشاوره و آزمایشگاه ژنتیک غدیرخم یکی از مراکز گروه رهسا می باشد که با کادر علمی مجرب در زمینه آزمایش ژنتیک و مشاوره ژنتیک برای بررسی ناباروری در زنان و مردان، آماده ارائه خدمات می باشد. انجام مشاوره ژنتیک برای ارائه اطلاعات درباره علت انتخاب آزمایش و تفسیر نتایج آن از اهمیت بالایی برخوردار است. برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 79227 تماس حاصل فرمایید. همکاران ما در آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک غدیرخم آماده پاسخگویی به سوالات شما عزیزان می باشند.
مطالب بخش مقاله و انتشارات سایت گروه پاتوبیولوژی رهسا تنها جنبه اطلاع رسانی و آموزشی دارد
✅ با ما در مسیر سلامتی گام بردارید ✅
برای دانلود این مقاله کلیک کنید