بیماری دیابت

ورود آزمایشگاه‌ها

ورود پزشکان

ورود مراجعین

آزمایشگاه پاتوبیولوژی غدیر خم آزمایشگاه پاتوبیولوژی طب الرضا آزمایشگاه پاتوبیولوژی آزادگان

راهنمای جوابدهی

مراجعین محترم ، لطفا پس از دریافت پیامک آماده بودن جواب بر روی تلفن همراه خود ابتدا بر روی آزمایشگاه مورد نظر خود کلیک فرمایید و با وارد کردن نام کاربری و رمز عبور مندرج در قبض آزمایشگاه جواب را دریافت نمایید.

دیابت چیست؟ تشخیص، علائم، انواع دیابت و روش‌های درمان دیابت

مقدمه

دیابت یکی از مهم‌ترین بیماری‌های متابولیک در سراسر جهان است و تقریباً هر خانواده‌ای به شکلی با آن درگیر شده است. دیابت زمانی رخ می‌دهد که میزان قند خون (گلوکز) در بدن برای مدت طولانی بالا می‌ماند و این وضعیت می‌تواند عوارض جدی مانند بیماری قلبی، آسیب عصبی، مشکلات کلیوی و اختلالات چشمی ایجاد کند. طبق گزارش فدراسیون جهانی دیابت، از هر ۱۰ فرد بزرگسال ۱ نفر مبتلا به دیابت است و روند ابتلا همچنان در حال افزایش است.

در این مقاله به بررسی علت‌ها، انواع، عوامل ژنتیکی دیابت، علائم، راه‌های پیشگیری، آزمایش‌های تشخیصی و درمان‌های موجود دیابت می‌پردازیم.

نویسنده:

جواد صفدری لرد، فارغ التحصیل ارشد ژنتیک انسانی(پزشکی) دانشگاه علوم پزشکی تهران

ویرایش شده توسط:

دکتر مریم آهنی، متخصص ژنتیک پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

√ هر تصمیم آگاهانه، یک گام به سوی زندگی سالم تر√

تمامی مطالب علمی این سایت، به تایید تیم علمی پزشکی گروه پاتوبیولوژی و ژنتیک رهسا رسیده است.

فهرست مطالب

1. تعریف بیماری دیابت

o دیابت مونوژنیک (MODY)

3. علت‌های بیماری دیابت

o عوامل ژنتیکی

o عوامل محیطی (تغذیه، سبک زندگی، چاقی، استرس(

4. علائم و نشانه‌های دیابت

5. راه‌های پیشگیری از دیابت

6. آزمایش‌های تشخیصی دیابت

7. روش انجام آزمایش دیابت

8. تفسیر آزمایش دیابت

9. راه‌های درمان دیابت

o درمان دیابت نوع 1

o درمان دیابت نوع 2

o درمان دیابت بارداری

10. عوارض دیابت و مدیریت آنها

11. سبک زندگی مناسب بیماران دیابتی

1. دیابت چیست؟

دیابت یا Diabetes Mellitus یک بیماری مزمن است که بدن در آن یا انسولین کافی تولید نمی‌کند یا توانایی استفاده صحیح از انسولین را از دست می‌دهد. انسولین هورمونی حیاتی است که توسط پانکراس ترشح می‌شود و نقش اصلی آن، انتقال گلوکز به داخل سلول‌ها برای تولید انرژی است. زمانی که انسولین به اندازه کافی وجود نداشته باشد یا بدن قادر به پاسخ مناسب به آن نباشد، گلوکز در خون تجمع پیدا کرده و باعث افزایش قند خون می‌شود و همین «هایپرگلیسمی» می‌تواند به مرور به بافت‌ها و اندام‌های بدن آسیب بزند.

دستگاه قندخون و بیماری دیابت

2. انواع دیابت

دیابت انواع مختلفی دارد، اما سه نوع اصلی آن عبارت‌اند از:

2.1. دیابت نوع 1

این نوع معمولاً در کودکان و نوجوانان رخ می‌دهد اما می‌تواند در هر سنی بروز کند. در دیابت نوع 1، سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد، بنابراین فرد نیازمند دریافت مادام‌العمر انسولین است. این بیماری زمینه ژنتیکی قوی دارد اما عوامل محیطی مانند عفونت‌های ویروسی نیز در فعال شدن آن نقش دارند.

2.2. دیابت نوع 2 (رایج‌ترین نوع(

حدود ۹۰٪ موارد دیابت از نوع 2 هستند. در این حالت بدن همچنان انسولین تولید می‌کند، اما سلول‌ها نسبت به انسولین مقاوم می‌شوند. چاقی، رژیم غذایی پرکالری، کم‌تحرکی و ژنتیک عوامل اصلی ایجاد این نوع دیابت هستند. این نوع می‌تواند سال‌ها بدون علامت بماند و تنها از طریق آزمایش مشخص شود.

2.3. دیابت بارداری (GDM)

این نوع دیابت در دوران بارداری رخ می‌دهد و معمولاً پس از زایمان رفع می‌شود ولی خطر ابتلای مادر به دیابت نوع 2 را در سال‌های بعد افزایش می‌دهد. کنترل این نوع برای سلامت جنین بسیار مهم است.

2.4. دیابت مونوژنیک (MODY) — نیازمند آزمایش ژنتیک

این نوع نادر از دیابت به دلیل تغییر در یک ژن خاص ایجاد می‌شود. غالباً با دیابت نوع 1 یا نوع 2 اشتباه گرفته می‌شود و تنها راه تشخیص قطعی آن آزمایش ژنتیک است. در خانواده‌هایی که چند نسل درگیر دیابت با شروع در سنین جوانی هستند، بررسی MODY بسیار مهم است. همچنین به این دیابت، دیابت جوانی با زمینه ژنتیکی هم گفته میشود.

** حتما بخوایند: مشاوره ژنتیک چیست و هر آنچه که باید بدانید؟

3. علت‌های بیماری دیابت: ژنتیک + محیط

دیابت یک بیماری «چندعاملی» (Multifactorial) است. یعنی ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی باعث ایجاد آن می‌شوند.

3.1. نقش ژنتیک در دیابت

ژنتیک نقش بسیار مهمی در ابتلا به دیابت دارد.

در دیابت نوع 1، ژن‌های مرتبط با HLA (مثل HLA-DR و HLA-DQ) نقش کلیدی دارند.

در دیابت نوع 2 نیز بیش از ۵۰ ژن دخیل هستند، مانند TCF7L2 .

به همین دلیل:

💡 اگر یکی از والدین دیابت داشته باشد، خطر ابتلای فرزند به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد.

3.2. عوامل محیطی

عوامل محیطی شامل موارد زیر هستند:

v چاقی (به‌ویژه چربی شکمی)

v کم‌تحرکی

v مصرف غذاهای پرکالری و شیرین

v استرس مزمن

v مصرف داروهای خاص مثل کورتون

v اختلالات هورمونی

بیماری دیابت و قندخون

** حتما بخوایند:یائسگی و یائسگی زودرس

4. علائم و نشانه های بیماری دیابت

علائم بیماری دیابت

بسیاری از افراد در مراحل اولیه دیابت متوجه بیماری نمی‌شوند؛ به همین دلیل انجام آزمایش‌ها بسیار اهمیت دارد.

علائم شایع شامل:

v تشنگی و ادرار زیاد

v خستگی مداوم

v کاهش وزن

v تاری دید

v دیر بهبود یافتن زخم‌ها

v عفونت‌های پوستی یا ادراری مکرر

5. راه‌های پیشگیری از دیابت

راه های کنترل بیماری دیابت

پیشگیری کاملاً ممکن است، به‌ویژه در دیابت نوع ۲.

اقدامات مؤثر در پیشگیری:

Ø کاهش وزن و حفظ وزن سالم

Ø ورزش منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته)

Ø مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل

Ø کاهش مصرف قندهای ساده مثل نوشابه

Ø دوری از استرس

Ø چکاپ منظم قند خون به‌خصوص در افراد پرخط

6. آزمایش‌های تشخیصی دیابت

برای تشخیص دیابت از چند آزمایش استاندارد استفاده می‌شود.

فاکتورهای اندازه گیری برای بیماری دیابت، آزمایش دیابت

6.1. قند خون ناشتا (FBS)

در این آزمایش فرد باید ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشد. این تست رایج‌ترین و اولیه‌ترین تست تشخیص دیابت است.

6.2. تست تحمل گلوکز (OGTT)

در این تست ابتدا قند خون ناشتا اندازه‌گیری می‌شود، سپس فرد محلول قند می‌نوشد و ۲ ساعت بعد دوباره قند خون اندازه‌گیری می‌شود.

6.3. HbA1c

این تست میانگین قند خون سه ماه گذشته را نشان می‌دهد. برای تشخیص و پایش دیابت بسیار مهم است و نیازی به ناشتایی ندارد.

6.4. آزمایش‌های ژنتیکی دیابت

v این تست در موارد زیر ضروری است:

v شک به دیابت مونوژنیک (MODY)

v دیابت با شروع در کودکی یا جوانی

v وجود سابقه خانوادگی متعدد در نسل‌ها

v دیابت بدون چاقی و بدون مقاومت انسولینی

** حتما بخوایند: کرونای تیغی: ویروس کرونای جدید با گلو درد تیغی

7. نحوه انجام آزمایش دیابت

تست خون دیابت

برای انجام آزمایش FBS و OGTT فرد باید ناشتایی ۸–۱۲ ساعته داشته باشد. نمونه‌گیری خون از ورید دست انجام می‌شود. در OGTT، بعد از نمونه‌گیری اولیه، محلول گلوکز داده می‌شود و پس از دو ساعت نمونه دوم گرفته می‌شود. برای آزمایش HbA1c نیازی به ناشتایی نیست و در هر ساعت از روز قابل انجام است.

8. تفسیر کامل آزمایش دیابت

پزشک با توجه به نتایج آزمایش‌های مختلف، شرح حال، سابقه خانوادگی، وزن، داروهای مصرفی، وجود بیماری های زمنیه و همراه و علائم بیمار تشخیص نهایی دیابت را می‌دهد. گاهی احتمال خطا در یک تست وجود دارد؛ بنابراین ممکن است نیاز به تکرار یا انجام چند تست به‌طور همزمان باشد. همچنین باید توجه داشت که اعداد مربوط به هر فاکتور با توجه به reference range کیت های آزمایشگاهی مورد استفاده در همان آزمایشگاه باید تفسیر شوند. با این حال یک مقدار کلی وجود دارد که در پایین برای هر فاکتور مشخص شده است:

FBS:

نرمال: زیر mg/dL100

پیش‌دیابت: mg/dL 100–125

دیابت:mg/dL 126 و بالاتر

OGTT:

طبیعی: زیر 140

پیش‌دیابت: 140–199

دیابت: 200 و بالاتر

HbA1c:

طبیعی: زیر 5.7

پیش‌دیابت: 5.7–6.4

دیابت: 6.5 و بالاتر

9. راه‌های درمان دیابت

9.1. درمان دیابت نوع 1

Ø تزریق انسولین

Ø تغذیه مناسب و محاسبه کربوهیدرات

Ø پایش مداوم قند (CGM)

9.2. درمان دیابت نوع 2

در بسیاری از بیماران با تغییر سبک زندگی، بیماری قابل کنترل است. اگر کافی نباشد دارو تجویز می‌شود.

درمان‌ها شامل:

Ø متفورمین

Ø داروهای گرانولین‌ها (GLP-1 agonists)

Ø SGLT2 inhibitors

Ø انسولین (در موارد شدید)

9.3. درمان دیابت بارداری

Ø رژیم غذایی

Ø فعالیت بدنی

Ø انسولین در صورت نیاز

Ø کنترل دقیق برای سلامت جنین مهم است

10. عوارض عدم کنترل دیابت

در صورت عدم کنترل، دیابت می‌تواند به:

· بیماری قلبی

· نارسایی کلیه

· آسیب عصبی

· نابینایی

· زخم پای دیابتی منجر شود.

کنترل مناسب قند خون خطر این عوارض را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.

11. سبک زندگی مناسب برای دیابتی‌ها

هر بیمار دیابتی باید یک برنامه سبک زندگی سالم داشته باشد:

شامل:

v سه وعده منظم + دو میان‌وعده

v سبزیجات فراوان

v کربوهیدرات

v پیاده‌روی روزانه ۳۰ دقیقه

v مدیریت استرس

v خواب کافی (۷–۸ ساعت)

** حتما بخوایند:آزمایش تعیین ابوت (Paternity test) چیست؟

جمع‌بندی

دیابت یک بیماری مزمن اما قابل مدیریت است. با انجام آزمایش‌های دقیق، پیگیری منظم، اصلاح سبک زندگی و استفاده از درمان‌های مناسب، می‌توان از بسیاری از عوارض خطرناک آن جلوگیری کرد.

اگر شما یا یکی از اعضای خانواده‌تان در معرض خطر هستید یا نیاز به چکاپ کامل دیابت دارید، پیشنهاد می‌کنیم همین امروز به آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک غدیرخم (گروه رهسا) مراجعه کنید.
در رهسا، آزمایش‌های تخصصی FBS، HbA1c، OGTT و سایر تست‌های مرتبط با دقت بالا، سرعت مناسب و تفسیر تخصصی انجام می‌شود.