سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در جهان است که شناخت علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص و درمان آن نقش مهمی در افزایش شانس موفقیت درمان دارد. در این مقاله بهصورت جامع با انواع سرطان پستان، نشانههای هشداردهنده، روشهای تصویربرداری، نمونهبرداری، درمانهای مختلف، غربالگری و نقش آزمایشهای ژنتیکی مانند بررسی ژنهای BRCA1 و BRCA2 در ارزیابی خطر سرطان پستان آشنا میشوید
سرطان پستان چیست؟ راهنمای جامع علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری
مقدمه
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در زنان است و سالانه میلیونها نفر در سراسر جهان با این بیماری تشخیص داده میشوند. با وجود شیوع بالا، پیشرفتهای چشمگیر در روشهای غربالگری، تشخیص زودهنگام و درمان باعث شده است که بسیاری از بیماران در صورت شناسایی بیماری در مراحل اولیه، درمان موفقی داشته باشند و کیفیت زندگی مناسبی را حفظ کنند.
سرطان پستان زمانی ایجاد میشود که برخی از سلولهای بافت پستان بهدلیل تغییرات ژنتیکی، رشد طبیعی خود را از دست داده و بهصورت کنترلنشده تکثیر شوند. این سلولها میتوانند بهتدریج تودهای سرطانی ایجاد کنند و در صورت عدم درمان، به غدد لنفاوی یا سایر اندامهای بدن گسترش یابند. اگرچه افزایش سن، عوامل هورمونی و سبک زندگی از مهمترین عوامل خطر این بیماری هستند، اما در برخی افراد زمینه ژنتیکی نیز نقش مهمی در افزایش احتمال ابتلا دارد. به همین دلیل، بررسی دقیق سابقه خانوادگی و در صورت نیاز انجام مشاوره ژنتیک میتواند در شناسایی افراد پرخطر و انتخاب برنامه مناسب غربالگری مؤثر باشد.
در این مقاله با علائم سرطان پستان، عوامل خطر، روشهای تشخیص، انواع بیماری، مراحل پیشرفت، درمانهای موجود و راهکارهای پیشگیری آشنا خواهید شد.
نویسنده:
جواد صفدری لرد، فارغ التحصیل ارشد ژنتیک انسانی(پزشکی) دانشگاه علوم پزشکی تهران
پریچهر غلامی نجف آبادی، فارغ التحصیل ارشد ژنتیک مولکولی، دانشگاه علوم تحقیقات و فناوری
ویرایش شده توسط:
دکتر مریم آهنی، متخصص ژنتیک پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
√ هر تصمیم آگاهانه، یک گام به سوی زندگی سالم تر√
تمامی مطالب علمی این سایت، به تایید تیم علمی پزشکی گروه پاتوبیولوژی و ژنتیک رهسا رسیده است.

فهرست مطالب
1. سرطان پستان چیست؟
2. بافت پستان چگونه دچار سرطان میشود؟
3. علائم و نشانه های سرطان پستان
4. چه عواملی خطر ابتلا سرطان پستان را افزایش می دهند؟
5. آیا همه سرطان های پستان ارثی هستند؟
6. سرطان پستان چگونه تشخیص داده میشود؟
7. انواع سرطان پستان
8. مراحل و Stage های سرطان پستان
9. روش های درمان سرطان پستان
10. غربالگری و پیشگیری سرطان پستان
11. نقش آزمایش های ژنتیکی در سرطان پستان
12. جمع بندی
13. سوالات متداول (FAQ)
سرطان پستان)(Breast Cancer نوعی سرطان است که از سلولهای بافت پستان منشأ میگیرد. این بیماری معمولاً از سلولهای مجاری انتقال شیر (Ducts) یا لوبولهای تولیدکننده شیر (Lobules) آغاز میشود و در صورت عدم تشخیص و درمان، ممکن است به بافتهای اطراف یا سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا کند.
پستان از بافت غددی، مجاری شیری، بافت چربی، عروق خونی و عروق لنفاوی تشکیل شده است. هر یک از این بخشها میتوانند منشأ ایجاد تومور باشند، اما بیشتر موارد سرطان پستان از سلولهای پوشاننده مجاری شیری شروع میشوند.
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در زنان محسوب میشود، اما مردان نیز اگرچه با شیوع بسیار کمتر، ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. به همین دلیل، هرگونه تغییر غیرطبیعی در بافت پستان، بهویژه توده جدید یا تغییرات پوستی، باید توسط پزشک بررسی شود.
نکته مهم این است که همه تودههای پستان سرطانی نیستند. بسیاری از تودهها خوشخیم هستند و ارتباطی با سرطان ندارند، اما تشخیص قطعی تنها با بررسی پزشکی و در صورت نیاز انجام تصویربرداری یا نمونهبرداری امکانپذیر است.
تشخیص افرادی که در معرض خطر بالاتری قرار دارند، این امکان را فراهم میکند که با استفاده از مشاوره ژنتیک، برنامههای غربالگری اختصاصی و در صورت نیاز آزمایش ژنتیک سرطان، بیماری در مراحل اولیه شناسایی یا حتی از بروز آن پیشگیری شود.
بدن انسان بهطور طبیعی سلولهای قدیمی را حذف و سلولهای جدید را جایگزین میکند. این فرآیند تحت کنترل دقیق ژنهایی انجام میشود که مسئول تنظیم رشد، تقسیم و مرگ سلولها هستند.
گاهی در اثر تغییرات ایجادشده در DNA، این سیستم کنترلی دچار اختلال میشود. در نتیجه، برخی سلولها بدون توقف تقسیم میشوند، از بین نمیروند و بهتدریج تودهای از سلولهای غیرطبیعی را تشکیل میدهند که به آن تومور گفته میشود.
اگر این سلولها توانایی نفوذ به بافتهای اطراف یا انتشار به سایر اندامهای بدن را پیدا کنند، تومور بدخیم یا سرطان ایجاد میشود.
این تغییرات ژنتیکی ممکن است در طول زندگی و تحت تأثیر افزایش سن، هورمونها، عوامل محیطی یا سبک زندگی ایجاد شوند. در درصد کمتری از بیماران نیز، وجود برخی جهشهای ژنتیکی ارثی میتواند احتمال بروز سرطان پستان را افزایش دهد. با این حال، بیشتر موارد سرطان پستان ارثی نیستند و بدون سابقه خانوادگی نیز ممکن است رخ دهند.
مطلب پیشنهادی (خانم ها حتما بخوانند): سرطان خون چیست؟
سرطان پستان در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند و در بسیاری از افراد تنها با انجام غربالگری یا تصویربرداری تشخیص داده شود. با این حال، آشنایی با علائم هشداردهنده میتواند باعث مراجعه زودتر به پزشک و افزایش شانس تشخیص و درمان موفق شود. نکته مهم این است که وجود هر یک از علائم زیر لزوم ابتلا به سرطان را ثابت نمیکند؛ بسیاری از بیماریهای خوشخیم پستان نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند. با این وجود، هرگونه تغییر جدید یا غیرطبیعی که بیش از چند هفته باقی بماند، باید توسط پزشک بررسی شود.

وجود توده در پستان یا زیر بغل
شایعترین علامت سرطان پستان، ایجاد یک توده جدید در بافت پستان یا ناحیه زیر بغل است. این توده معمولاً سفت، با حدود نامنظم و بدون درد است، اما همیشه این ویژگیها را ندارد. برخی تودههای سرطانی ممکن است نرم، متحرک یا حتی دردناک باشند. از سوی دیگر، بسیاری از تودههای پستان خوشخیم هستند و به دلایلی مانند کیست یا فیبروآدنوم ایجاد میشوند. بنابراین تشخیص نوع توده تنها با معاینه و بررسیهای پزشکی امکانپذیر است.
تغییر در اندازه یا شکل پستان
اگر یکی از پستانها بدون علت مشخص بزرگتر یا کوچکتر شود یا تغییر محسوسی در شکل طبیعی آن ایجاد شود، لازم است این تغییر توسط پزشک ارزیابی شود.
تغییرات پوست پستان
در برخی بیماران، سرطان پستان باعث تغییرات پوستی میشود که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- فرورفتگی یا کشیدگی پوست
- ایجاد ظاهر پوست پرتقالی (Peau d'orange)
- قرمزی یا التهاب غیرطبیعی
- ضخیم شدن پوست
- ایجاد زخمهایی که بهبود پیدا نمیکنند
تغییرات نوک پستان
تغییرات نوک پستان نیز میتوانند از علائم هشداردهنده باشند، از جمله:
- فرورفتگی جدید نوک پستان
- تغییر شکل نوک پستان
- پوستهریزی یا زخم اطراف نوک پستان
- ترشح خونی یا ترشح خودبهخودی از نوک پستان
ترشحات شفاف یا شیری همیشه نشانه سرطان نیستند، اما ترشح خونی یا ترشحی که فقط از یک پستان خارج میشود، نیازمند بررسی پزشکی است.
درد پستان؛ آیا همیشه نشانه سرطان است؟
خیر.
درد پستان یکی از شایعترین دلایل مراجعه زنان به پزشک است، اما در اغلب موارد ارتباطی با سرطان ندارد و بیشتر به تغییرات هورمونی، کیستهای خوشخیم یا سایر مشکلات غیرسرطانی مربوط میشود. با این حال، اگر درد فقط در یک نقطه از پستان ایجاد شود، مدت طولانی ادامه داشته باشد یا همراه با توده یا سایر تغییرات باشد، بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
تورم غدد لنفاوی زیر بغل
گاهی اولین علامت سرطان پستان، بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر بغل یا بالای استخوان ترقوه است. این حالت ممکن است حتی قبل از تشکیل توده قابل لمس در پستان ایجاد شود.
چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید:
- ایجاد توده جدید در پستان یا زیر بغل
- تغییر ناگهانی اندازه یا شکل پستان
- ترشح خونی از نوک پستان
- فرورفتگی یا کشیدگی نوک پستان
- تغییرات پوستی مانند قرمزی، ضخیم شدن یا ظاهر پوست پرتقالی
- زخمی که بهبود پیدا نمیکند
- تورم غیرطبیعی غدد لنفاوی زیر بغل
نکته: آشنایی با ظاهر طبیعی پستان اهمیت زیادی دارد، اما خودآزمایی پستان جایگزین ماموگرافی، معاینه پزشک یا سایر روشهای غربالگری نیست. آموزش کامل روش صحیح خودآزمایی پستان در مقاله اختصاصی مربوط به این موضوع ارائه خواهد شد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش تعیین ابوت یا Paternity test
سرطان پستان معمولاً نتیجه تأثیر همزمان عوامل مختلف ژنتیکی، هورمونی، محیطی و سبک زندگی است. داشتن یک یا حتی چند عامل خطر، به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست و بسیاری از مبتلایان هیچ عامل خطر شناختهشدهای ندارند. با این حال، شناخت این عوامل میتواند به برنامهریزی بهتر برای پیشگیری و غربالگری کمک کند.
افزایش سن
سن مهمترین عامل خطر برای سرطان پستان است. با افزایش سن، احتمال تجمع تغییرات ژنتیکی در سلولها بیشتر میشود و خطر ابتلا افزایش مییابد. بیشتر موارد سرطان پستان در زنان بالای ۵۰ سال تشخیص داده میشود.
سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی
داشتن مادر، خواهر، دختر یا سایر بستگان نزدیک مبتلا به سرطان پستان یا برخی سرطانهای دیگر میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد، بهویژه اگر بیماری در سنین پایین تشخیص داده شده باشد. در برخی خانوادهها، این افزایش خطر به وجود جهشهای ژنتیکی ارثی مربوط میشود که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش میدهند. در چنین شرایطی، مشاوره ژنتیک و در صورت نیاز آزمایش ژنتیک سرطان میتواند در ارزیابی دقیقتر خطر نقش مهمی داشته باشد.
عوامل هورمونی و باروری
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض هورمون استروژن میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد. برخی از عواملی که ممکن است در این زمینه نقش داشته باشند عبارتاند از:
· شروع قاعدگی در سن پایین
· یائسگی در سن بالا
· نداشتن بارداری یا اولین بارداری در سنین بالاتر
· برخی درمانهای هورمونی پس از یائسگی
اضافه وزن و چاقی
بهویژه پس از یائسگی، اضافه وزن و چاقی با افزایش خطر سرطان پستان ارتباط دارند. حفظ وزن مناسب از طریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم میتواند به کاهش این خطر کمک کند.
مصرف الکل و کمتحرکی
مطالعات نشان دادهاند که مصرف منظم الکل و نداشتن فعالیت بدنی کافی میتواند احتمال ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهد. در مقابل، ورزش منظم و سبک زندگی سالم میتواند نقش محافظتی داشته باشد.
سابقه بیماریهای پستان
برخی ضایعات خوشخیم یا تغییرات غیرطبیعی که در نمونهبرداری از پستان مشاهده میشوند، ممکن است خطر ابتلا به سرطان را در آینده افزایش دهند. به همین دلیل، پیگیری منظم این افراد اهمیت زیادی دارد.
سابقه پرتودرمانی
افرادی که در سنین پایین به دلیل بیماریهای دیگر، بهویژه در ناحیه قفسه سینه، پرتودرمانی دریافت کردهاند، ممکن است در سالهای بعد با خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان پستان مواجه باشند.
نکته مهم: داشتن عوامل خطر به معنی ابتلای قطعی به سرطان نیست و در مقابل، نداشتن هیچ عامل خطر شناختهشده نیز احتمال ابتلا را به صفر نمیرساند. به همین دلیل، آگاهی از علائم هشداردهنده و انجام غربالگری طبق توصیه پزشک برای همه افراد اهمیت دارد.
خیر. یکی از باورهای اشتباه درباره سرطان پستان این است که بسیاری از افراد تصور میکنند اگر فردی در خانواده به این بیماری مبتلا شود، حتماً یک عامل ارثی در میان است. در حالی که بیشتر موارد سرطان پستان بهصورت غیرارثی (Sporadic) ایجاد میشوند و نتیجه تجمع تغییرات ژنتیکی در طول زندگی هستند.
حدود ۵ تا ۱۰ درصد از موارد سرطان پستان به دلیل وجود جهشهای ژنتیکی ارثی ایجاد میشوند. در این شرایط، فرد از بدو تولد یک تغییر ژنتیکی را در تمام سلولهای بدن خود دارد که میتواند احتمال ابتلا به سرطان را افزایش دهد.
برخی از مهمترین ژنهایی که جهش در آنها با افزایش خطر سرطان پستان ارتباط دارد عبارتاند از:
· BRCA1
· BRCA2
· PALB2
· TP53
· CHEK2
· PTEN
وجود جهش در این ژنها به معنی ابتلای قطعی به سرطان نیست، بلکه نشاندهنده افزایش احتمال ابتلا و نیاز به مراقبت و پیگیری دقیقتر است.
در افرادی که شرایط زیر را دارند، بررسی احتمال وجود سرطان ارثی اهمیت بیشتری پیدا میکند:
· ابتلا به سرطان پستان در سنین پایین
· وجود چند فرد مبتلا به سرطان پستان در خانواده
· سرطان پستان دوطرفه
· سابقه سرطان تخمدان در خانواده
· وجود سرطان پستان در مردان خانواده
· وجود همزمان سرطانهایی مانند پانکراس یا پروستات در خانواده
در چنین شرایطی، انجام مشاوره ژنتیک میتواند به بررسی دقیق سابقه خانوادگی، تعیین میزان خطر و انتخاب مناسبترین روش بررسی کمک کند. در صورت نیاز، پزشک ممکن است انجام آزمایش ژنتیک سرطان را پیشنهاد دهد تا وجود جهشهای مرتبط با افزایش خطر سرطان بررسی شود.
نکته مهم: نتیجه آزمایش ژنتیک باید توسط افراد متخصص تفسیر شود؛ زیرا همه تغییرات ژنتیکی مشاهدهشده در آزمایشها باعث افزایش خطر سرطان نیستند.
مطلب پیشنهادی: تالاسمی چیست؟
تشخیص سرطان پستان معمولاً بر اساس ترکیبی از معاینه بالینی، روشهای تصویربرداری و در صورت نیاز نمونهبرداری انجام میشود. هیچکدام از این روشها بهتنهایی در همه شرایط کافی نیستند و پزشک بر اساس سن، علائم، سابقه خانوادگی و یافتههای اولیه، بهترین مسیر تشخیصی را انتخاب میکند.

مراحل تشخیص معمولاً شامل موارد زیر است:
Ø معاینه بالینی پستان
در معاینه، پزشک وضعیت ظاهری پستان، وجود توده، تغییرات پوستی، تغییرات نوک پستان و غدد لنفاوی اطراف را بررسی میکند. معاینه پزشک میتواند اطلاعات مهمی ارائه دهد، اما بهتنهایی قادر به تشخیص قطعی سرطان نیست و معمولاً نیاز به بررسیهای تکمیلی وجود دارد.
Ø ماموگرافی (Mammography)
ماموگرافی یکی از مهمترین روشهای غربالگری و تشخیص سرطان پستان است که با استفاده از اشعه ایکس با دوز پایین، تصاویر دقیقی از بافت پستان ایجاد میکند.
ماموگرافی میتواند تغییراتی مانند:
· تودههای کوچک
· رسوبات کلسیمی غیرطبیعی (Microcalcifications)
· تغییرات ساختاری بافت پستان
را حتی قبل از ایجاد علائم واضح شناسایی کند.
Ø سونوگرافی پستان
سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی، ساختار داخلی پستان را بررسی میکند و بهخصوص برای:
· بررسی تودههای قابل لمس
· تشخیص تفاوت بین کیست و توده جامد
· بررسی زنان جوان با بافت پستان متراکم
کاربرد زیادی دارد.
در بسیاری از موارد، سونوگرافی و ماموگرافی مکمل یکدیگر هستند و پزشک بر اساس شرایط بیمار از یکی یا هر دو روش استفاده میکند.
Ø MRI پستان
تصویربرداری MRI پستان معمولاً برای همه افراد انجام نمیشود و بیشتر در شرایط خاص کاربرد دارد، مانند:
· افراد با خطر بالای سرطان پستان
· بررسی دقیقتر ضایعات مشکوک
· ارزیابی وسعت بیماری قبل از درمان
· بررسی افراد دارای برخی جهشهای ژنتیکی پرخطر
MRI حساسیت بالایی دارد، اما ممکن است یافتههایی ایجاد کند که نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند.
Ø نمونهبرداری (Biopsy)
نمونهبرداری تنها روشی است که میتواند تشخیص قطعی سرطان پستان را مشخص کند. در این روش، مقدار کوچکی از بافت مشکوک برداشته شده و توسط متخصص پاتولوژی بررسی میشود.
در گزارش پاتولوژی موارد مهمی بررسی میشوند، از جمله:
· نوع سرطان
· درجه تومور (Tumor Grade)
· میزان تهاجمی بودن سلولها
· وجود گیرندههای هورمونی
· وضعیت HER2
نتیجه این بررسیها نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد.
Ø بررسیهای مولکولی و ایمونوهیستوشیمی در سرطان پستان
پس از تشخیص سرطان پستان، تنها دانستن وجود سرطان کافی نیست. برای انتخاب بهترین درمان، باید ویژگیهای بیولوژیک تومور نیز مشخص شود.
یکی از مهمترین بررسیها، تعیین وضعیت گیرندههای مولکولی تومور است:
گیرنده استروژن (ER)
برخی سلولهای سرطان پستان دارای گیرنده استروژن هستند و رشد آنها تحت تأثیر این هورمون قرار میگیرد. این بیماران ممکن است به درمانهای هورمونی پاسخ مناسبی دهند.
گیرنده پروژسترون (PR)
بررسی PR نیز به همراه ER برای تعیین ویژگی هورمونی تومور انجام میشود.
گیرنده HER2
ژن و پروتئین HER2 در برخی سرطانهای پستان افزایش فعالیت دارد و میتواند باعث رشد سریعتر تومور شود. شناسایی وضعیت HER2 اهمیت زیادی دارد، زیرا درمانهای هدفمند اختصاصی برای این گروه از بیماران وجود دارد.
نقش بررسیهای ژنتیکی و مولکولی
در برخی بیماران، بهخصوص افراد جوان، موارد پرخطر یا کسانی که سابقه خانوادگی دارند، بررسیهای ژنتیکی میتواند اطلاعات بیشتری درباره علت بیماری و خطر سایر اعضای خانواده ارائه دهد. همچنین در برخی شرایط، آزمایشهای مولکولی میتوانند به انتخاب درمان دقیقتر و شخصیسازیشده کمک کنند.
سرطان پستان یک بیماری واحد نیست، بلکه گروهی از سرطانها با ویژگیهای متفاوت است. تفاوت در نوع سلول منشأ گرفته، ویژگیهای مولکولی تومور و میزان رشد بیماری، باعث میشود روش درمان و پیشآگهی بیماران متفاوت باشد. شناخت نوع سرطان پستان به پزشکان کمک میکند تا مناسبترین برنامه درمانی را برای هر بیمار انتخاب کنند.

سرطان پستان غیرتهاجمی (In Situ)
در این نوع سرطان، سلولهای غیرطبیعی هنوز از محل اولیه خود خارج نشدهاند و به بافتهای اطراف نفوذ نکردهاند.
کارسینوم مجرایی درجا (DCIS)
DCIS یا Ductal Carcinoma In Situ شایعترین نوع سرطان غیرتهاجمی پستان است.
در این حالت، سلولهای سرطانی در داخل مجاری شیری وجود دارند اما هنوز توانایی عبور از دیواره مجرا و انتشار به بافت اطراف را پیدا نکردهاند. تشخیص DCIS معمولاً با ماموگرافی و مشاهده تغییرات خاص مانند میکروکلسیفیکاسیونها انجام میشود. اگرچه DCIS یک سرطان مهاجم محسوب نمیشود، اما در صورت عدم درمان میتواند در برخی موارد به سرطان مهاجم تبدیل شود.
سرطان پستان مهاجم (Invasive Breast Cancer)
در سرطان مهاجم، سلولهای سرطانی از محل اولیه خود عبور کرده و وارد بافتهای اطراف میشوند. این نوع سرطان میتواند به غدد لنفاوی و سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا کند.
کارسینوم مجرایی مهاجم (IDC)
Invasive Ductal Carcinoma شایعترین نوع سرطان پستان است و بخش عمدهای از موارد سرطان پستان را تشکیل میدهد. این سرطان از سلولهای پوشاننده مجاری شیری شروع میشود و پس از عبور از دیواره مجرا، وارد بافت پستان میشود. ویژگیهای تومور، وضعیت گیرندههای هورمونی و مرحله بیماری، عوامل مهم در تعیین روش درمان هستند.
کارسینوم لوبولار مهاجم (ILC)
Invasive Lobular Carcinoma از لوبولهای تولیدکننده شیر منشأ میگیرد. این نوع سرطان ممکن است در تصویربرداری دشوارتر شناسایی شود و گاهی بهصورت تغییر ضخامت یا سفتی در بافت پستان ظاهر میشود.
زیرگروههای مولکولی سرطان پستان
مروزه سرطان پستان تنها بر اساس ظاهر سلولها طبقهبندی نمیشود، بلکه ویژگیهای مولکولی و ژنتیکی تومور نیز اهمیت زیادی دارد. مهمترین زیرگروههای مولکولی عبارتاند از:
سرطان پستان گیرنده هورمونی مثبت (Hormone Receptor Positive)
در این گروه، سلولهای سرطانی دارای گیرندههای هورمونی استروژن (ER) و یا پروژسترون (PR) هستند. این تومورها معمولاً به درمانهای هورمونی پاسخ مناسبی میدهند. درمانهایی مانند مهارکنندههای هورمونی میتوانند با کاهش اثر هورمونها، رشد سلولهای سرطانی را کنترل کنند.
سرطان پستان HER2 مثبت
در برخی سرطانهای پستان، میزان پروتئین یا فعالیت ژن HER2 افزایش پیدا میکند.
این افزایش میتواند باعث رشد سریعتر سلولهای سرطانی شود، اما شناسایی HER2 اهمیت زیادی دارد، زیرا درمانهای هدفمند اختصاصی برای این گروه وجود دارد.
سرطان پستان سهگانه منفی (Triple Negative Breast Cancer)
در سرطان پستان سهگانه منفی، سلولهای تومور فاقد:
· گیرنده استروژن (ER)
· گیرنده پروژسترون (PR)
· افزایش HER2
هستند.
این نوع سرطان معمولاً رفتار تهاجمیتری دارد و انتخاب درمان آن با سرطانهای گیرنده مثبت متفاوت است. برخی موارد سرطان پستان سهگانه منفی، بهخصوص در افراد جوان یا دارای سابقه خانوادگی، ممکن است با برخی جهشهای ژنتیکی مانند BRCA1 ارتباط داشته باشند.
8. مراحل و Stag های سرطان پستان
تعیین مرحله سرطان پستان یکی از مهمترین بخشهای ارزیابی بیماری است، زیرا مرحله بیماری نقش اساسی در انتخاب درمان و پیشبینی روند بیماری دارد. مرحلهبندی معمولاً بر اساس اندازه تومور، درگیری غدد لنفاوی و وجود یا عدم وجود انتشار به سایر اندامها انجام میشود.
Ø مرحله صفر (Stage 0)
در این مرحله، سلولهای غیرطبیعی محدود به محل اولیه هستند و هنوز به بافتهای اطراف نفوذ نکردهاند. نمونه مهم این مرحله، DCIS است.
Ø مرحله یک (Stage I)
در این مرحله، تومور کوچک است و معمولاً محدود به بافت پستان باقی مانده است. تشخیص سرطان در این مرحله معمولاً با نتایج درمانی بسیار خوبی همراه است.
Ø مرحله دو (Stage II)
در این مرحله، اندازه تومور بیشتر شده یا ممکن است برخی غدد لنفاوی نزدیک درگیر شده باشند.
Ø مرحله سه (Stage III)
در این مرحله، بیماری پیشرفتهتر است و ممکن است بافتهای اطراف پستان یا تعداد بیشتری از غدد لنفاوی درگیر شده باشند.
Ø مرحله چهار (Stage IV)
ین مرحله که به آن سرطان پستان متاستاتیک نیز گفته میشود، زمانی است که سلولهای سرطانی به اندامهای دورتر مانند:
گسترش پیدا کرده باشند. اگرچه مرحله چهار معمولاً درمان قطعی دشوارتری دارد، اما پیشرفت درمانهای هدفمند و داروهای جدید باعث شده است بسیاری از بیماران بتوانند مدت طولانی بیماری را کنترل کنند.
مطلب پیشنهادی: مشاوره ژنتیک قبل از بارداری
مطلب پیشنهادی: مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج

انتخاب روش درمان سرطان پستان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
· نوع سرطان
· مرحله بیماری
· وضعیت گیرندههای هورمونی
· وضعیت HER2
· سن بیمار
· شرایط عمومی بدن
· ویژگیهای ژنتیکی تومور
به همین دلیل، درمان هر بیمار باید بهصورت شخصیسازیشده و توسط تیم درمانی شامل متخصص انکولوژی، جراح، رادیوانکولوژیست و سایر متخصصان انجام شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش ژنتیک سرطان چیست؟
Ø جراحی سرطان پستان
جراحی یکی از اصلیترین روشهای درمان سرطان پستان، بهخصوص در مراحل اولیه است.انواع اصلی جراحی عبارتاند از:
· جراحی حفظ پستان (Lumpectomy)
در این روش، تومور به همراه مقدار مشخصی از بافت اطراف آن برداشته میشود و بخش عمده پستان حفظ میشود. معمولاً پس از این نوع جراحی، پرتودرمانی نیز برای کاهش احتمال بازگشت بیماری انجام میشود.
· ماستکتومی (Mastectomy)
در ماستکتومی، تمام بافت پستان برداشته میشود.این روش ممکن است در شرایطی مانند: تومورهای بزرگ، چند کانونی بودن سرطان و برخی جهشهای ژنتیکی پرخطر توصیه شود.
· بررسی غدد لنفاوی
از آنجا که سرطان پستان میتواند از طریق سیستم لنفاوی گسترش پیدا کند، بررسی غدد لنفاوی زیر بغل اهمیت زیادی دارد.روشهایی مانند نمونهبرداری از غده لنفاوی نگهبان (Sentinel Lymph Node Biopsy) برای ارزیابی انتشار بیماری استفاده میشوند.
· شیمیدرمانی در سرطان پستان
شیمیدرمانی با استفاده از داروهایی انجام میشود که سلولهای در حال تقسیم سریع، مانند سلولهای سرطانی، را هدف قرار میدهند. شیمیدرمانی ممکن است قبل از جراحی (نئوادجوانت) یا بعد از جراحی (ادجوانت) انجام شود. هدف از شیمیدرمانی میتواند کوچک کردن تومور، کاهش خطر بازگشت بیماری یا کنترل سرطان پیشرفته باشد.
· پرتودرمانی (Radiotherapy)
در پرتودرمانی از انرژی پرقدرت برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میشود. این روش معمولاً پس از جراحی حفظ پستان انجام میشود و در برخی بیماران پس از ماستکتومی نیز ممکن است توصیه شود.
· هورموندرمانی
در بیمارانی که تومور دارای گیرندههای هورمونی ER یا PR است، درمانهای هورمونی میتوانند نقش مهمی در کنترل بیماری داشته باشند. هدف این درمانها کاهش اثر هورمونهایی است که به رشد سلولهای سرطانی کمک میکنند.
· درمان هدفمند و ایمونوتراپی
درمانهای هدفمند بر ویژگیهای خاص سلولهای سرطانی تمرکز دارند. برای مثال، در بیماران دارای سرطان پستان HER2 مثبت، داروهای هدفمند علیه HER2 میتوانند باعث کنترل بهتر بیماری شوند. همچنین در سالهای اخیر، ایمونوتراپی در برخی زیرگروههای سرطان پستان، بهخصوص برخی موارد سهگانه منفی، جایگاه مهمی پیدا کرده است.
چگونه میتوان بیماری را زودتر تشخیص داد؟
غربالگری سرطان پستان به مجموعه روشهایی گفته میشود که با هدف شناسایی بیماری در افرادی که هنوز علامت مشخصی ندارند انجام میشود. هدف اصلی غربالگری، تشخیص سرطان در مراحل اولیه است؛ زمانی که درمان معمولاً موفقیت بیشتری دارد. برنامه غربالگری مناسب برای هر فرد به عواملی مانند سن، سابقه خانوادگی، عوامل خطر و شرایط فردی بستگی دارد و ممکن است برای همه افراد یکسان نباشد.

ماموگرافی در غربالگری سرطان پستان
ماموگرافی یکی از اصلیترین روشهای غربالگری سرطان پستان است که میتواند تغییرات بسیار کوچک در بافت پستان را قبل از قابل لمس شدن شناسایی کند. این روش بهویژه برای زنان در گروههای سنی توصیهشده، نقش مهمی در کاهش مرگومیر ناشی از سرطان پستان دارد. در افرادی که خطر بالاتری دارند، مانند کسانی که سابقه خانوادگی قوی یا برخی جهشهای ژنتیکی دارند، ممکن است برنامه غربالگری متفاوت و دقیقتری در نظر گرفته شود.
معاینه پستان و شناخت تغییرات طبیعی
شناخت وضعیت طبیعی پستان میتواند به افراد کمک کند تا تغییرات غیرمعمول را زودتر متوجه شوند.
علائمی مانند:
· ایجاد توده جدید
· تغییر شکل پستان
· تغییرات پوستی
· ترشح غیرطبیعی از نوک پستان
· تغییر در ظاهر نوک پستان
باید توسط پزشک بررسی شوند.
البته خودآزمایی پستان بهتنهایی جایگزین روشهای تشخیصی مانند ماموگرافی یا معاینه پزشکی نیست، اما افزایش آگاهی نسبت به وضعیت طبیعی بدن میتواند نقش مهمی در مراجعه بهموقع داشته باشد.
نقش آزمایشهای ژنتیکی در سرطان پستان
اگرچه بیشتر موارد سرطان پستان بهصورت غیرارثی ایجاد میشوند، اما در برخی افراد، وجود تغییرات ژنتیکی ارثی میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. بررسی ژنتیکی معمولاً در افرادی اهمیت بیشتری دارد که ویژگیهایی مانند موارد زیر دارند:
· ابتلا به سرطان پستان در سن پایین
· سابقه سرطان پستان در چند عضو خانواده
· سرطان پستان دوطرفه
· سابقه سرطان تخمدان در خانواده
· سرطان پستان در مردان خانواده
· وجود چند نوع سرطان مرتبط در بستگان
در چنین شرایطی، مشاوره ژنتیک قبل از انجام آزمایش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا متخصص میتواند بر اساس سابقه خانوادگی و شرایط فرد، مناسبترین نوع بررسی را پیشنهاد دهد.
مهمترین ژنهای مرتبط با سرطان پستان ارثی
برخی ژنها در کنترل رشد سلولها و ترمیم آسیبهای DNA نقش دارند. جهشهای بیماریزا در این ژنها میتوانند توانایی بدن برای کنترل ایجاد سلولهای سرطانی را کاهش دهند. مهمترین ژنهای مرتبط با افزایش خطر سرطان پستان عبارتاند از:
ژن BRCA1
جهش در ژن BRCA1 یکی از شناختهشدهترین عوامل ژنتیکی افزایشدهنده خطر سرطان پستان و تخمدان است. این ژن در فرآیند ترمیم آسیبهای DNA نقش دارد و اختلال در عملکرد آن میتواند احتمال ایجاد تغییرات سرطانی را افزایش دهد.
ژن BRCA2
ژن BRCA2 نیز نقش مهمی در ترمیم DNA دارد و تغییرات بیماریزا در آن با افزایش خطر سرطان پستان، تخمدان، پروستات و برخی سرطانهای دیگر ارتباط دارد.
سایر ژنهای مرتبط
علاوه بر BRCA1 و BRCA2، ژنهای دیگری نیز میتوانند با افزایش خطر سرطان پستان مرتبط باشند، از جمله:
PALB2
TP53
CHEK2
ATM
PTEN
اهمیت بررسی این ژنها به شرایط هر فرد، سابقه خانوادگی و نظر پزشک بستگی دارد.
آزمایش ژنتیک سرطان پستان چگونه انجام میشود؟
آزمایش ژنتیک سرطان معمولاً با بررسی نمونه خون یا گاهی نمونه بزاق انجام میشود. در این آزمایش، DNA فرد بررسی میشود تا تغییرات ژنتیکی مرتبط با افزایش خطر سرطان شناسایی شوند. روشهای جدید مانند توالییابی نسل جدید (NGS) امکان بررسی همزمان تعداد زیادی ژن را فراهم کردهاند و در بسیاری از موارد از پنلهای ژنتیکی سرطان برای ارزیابی جامعتر استفاده میشود. با این حال، تفسیر نتیجه آزمایش اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا هر تغییر مشاهدهشده در DNA الزاماً به معنی افزایش خطر سرطان نیست.

نتایج آزمایش ژنتیک معمولاً در سه گروه اصلی قرار میگیرند:
نتیجه مثبت
در این حالت، یک جهش بیماریزا در ژن مرتبط با افزایش خطر سرطان شناسایی میشود. این نتیجه میتواند به پزشک کمک کند تا برنامه مناسب غربالگری، مراقبت و در صورت نیاز بررسی اعضای خانواده را پیشنهاد دهد.
نتیجه منفی
در این حالت، جهش بیماریزای قابل شناسایی در ژنهای بررسیشده پیدا نمیشود. نتیجه منفی همیشه به معنی نبود کامل خطر نیست، زیرا همه عوامل ژنتیکی مرتبط با سرطان هنوز شناخته نشدهاند.
واریانت با اهمیت نامشخص (VUS)
گاهی تغییری در DNA شناسایی میشود که هنوز مشخص نیست آیا با افزایش خطر سرطان ارتباط دارد یا خیر. این نتایج نیازمند تفسیر تخصصی هستند و معمولاً نباید بهتنهایی باعث تصمیمهای درمانی شوند.
پیشآگهی سرطان پستان و اهمیت تشخیص زودهنگام
پیشآگهی سرطان پستان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
· مرحله بیماری هنگام تشخیص
· اندازه تومور
· درگیری غدد لنفاوی
· نوع مولکولی سرطان
· پاسخ به درمان
تشخیص زودهنگام یکی از مهمترین عوامل افزایش موفقیت درمان است. سرطانهایی که در مراحل اولیه شناسایی میشوند، معمولاً گزینههای درمانی بیشتری دارند و احتمال کنترل طولانیمدت بیماری در آنها بیشتر است. به همین دلیل، توجه به علائم هشداردهنده، انجام غربالگری مناسب و مراجعه بهموقع اهمیت زیادی دارد.
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در زنان است، اما پیشرفت علم پزشکی در زمینه تشخیص، درمان و بررسیهای ژنتیکی باعث شده است که بسیاری از بیماران، بهخصوص در صورت تشخیص زودهنگام، نتایج درمانی بسیار خوبی داشته باشند.شناخت علائم هشداردهنده، توجه به تغییرات غیرطبیعی پستان، انجام غربالگریهای مناسب و مراجعه به پزشک در زمان درست، نقش مهمی در تشخیص زودرس بیماری دارد.اگرچه برخی موارد سرطان پستان با زمینه ژنتیکی مرتبط هستند، اما بیشتر موارد بهصورت ارثی منتقل نمیشوند. در افرادی که سابقه خانوادگی قوی یا ویژگیهای پرخطر دارند،
مشاوره ژنتیک میتواند مسیر مناسبی برای ارزیابی خطر و تصمیمگیری درباره انجام آزمایش ژنتیک سرطان فراهم کند.امروزه درمان سرطان پستان دیگر یک روش ثابت برای همه بیماران نیست؛ بلکه بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری، ویژگیهای مولکولی تومور و شرایط فردی بیمار انتخاب میشود. استفاده از روشهایی مانند درمان هدفمند، بررسیهای مولکولی و پزشکی شخصیسازیشده، امکان ارائه درمان دقیقتر و مؤثرتر را فراهم کرده است.آگاهی، تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم، سه عامل کلیدی در مدیریت موفق سرطان پستان هستند.
1. اولین نشانه سرطان پستان چیست؟
شایعترین نشانه سرطان پستان، ایجاد یک توده جدید در پستان یا زیر بغل است. با این حال، سرطان پستان همیشه با توده قابل لمس همراه نیست و ممکن است با تغییرات پوستی، تغییر شکل پستان، ترشح غیرطبیعی از نوک پستان یا تغییرات دیگر ظاهر شود.هر تغییر جدید و غیرمعمول در پستان باید توسط پزشک بررسی شود.
2. آیا درد پستان نشانه سرطان است؟
خیر. درد پستان در بسیاری از موارد به دلایل خوشخیم مانند تغییرات هورمونی، کیستها یا مشکلات غیرسرطانی ایجاد میشود.با این حال، اگر درد بهصورت مداوم، یکطرفه، موضعی یا همراه با علائم دیگری مانند توده یا تغییرات پوستی باشد، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.
3. آیا هر تودهای در پستان به معنی سرطان است؟
خیر. بسیاری از تودههای پستان خوشخیم هستند و ممکن است به دلایلی مانند فیبروآدنوم، کیست یا تغییرات هورمونی ایجاد شوند.تشخیص خوشخیم یا بدخیم بودن توده تنها با معاینه امکانپذیر نیست و ممکن است به تصویربرداری و در برخی موارد نمونهبرداری نیاز باشد.
4. آیا سرطان پستان فقط در زنان ایجاد میشود؟
خیر. اگرچه سرطان پستان در زنان بسیار شایعتر است، اما مردان نیز میتوانند به این بیماری مبتلا شوند.سرطان پستان در مردان شیوع کمی دارد، اما وجود توده، تغییرات نوک پستان یا سابقه خانوادگی قوی باید جدی گرفته شود.
5. آیا سرطان پستان ارثی است؟
بیشتر سرطانهای پستان ارثی نیستند و در طول زندگی ایجاد میشوند.با این حال، حدود ۵ تا ۱۰ درصد موارد به دلیل جهشهای ژنتیکی ارثی ایجاد میشوند. در افرادی که سابقه خانوادگی قوی دارند، مشاوره ژنتیک و در صورت نیاز آزمایش ژنتیک سرطان میتواند به ارزیابی خطر کمک کند.
6. چه کسانی باید آزمایش ژنتیک سرطان پستان انجام دهند؟
آزمایش ژنتیک برای همه افراد مبتلا به سرطان پستان ضروری نیست، اما در شرایط خاص اهمیت بیشتری دارد، از جمله: ابتلا در سن پایین، سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان، سرطان پستان دوطرفه، سرطان پستان در مردان، وجود چند سرطان مرتبط در خانواده و شک به سندرمهای سرطان ارثی، تصمیم برای انجام آزمایش بهتر است پس از مشاوره ژنتیک گرفته شود.
7. آیا ماموگرافی باعث سرطان میشود؟
خیر. ماموگرافی با استفاده از مقدار بسیار کمی اشعه انجام میشود و یکی از روشهای استاندارد و مؤثر برای تشخیص زودهنگام سرطان پستان است.مزایای تشخیص زودهنگام سرطان پستان بسیار بیشتر از خطر احتمالی ناشی از میزان پایین اشعه در ماموگرافی است.
8. بهترین روش تشخیص سرطان پستان چیست؟
هیچ روش واحدی برای همه افراد بهترین روش نیست.تشخیص معمولاً بر اساس ترکیبی از: معاینه پزشکی،تصویربرداری مانند ماموگرافی و سونوگرافی، MRI در شرایط خاص، نمونهبرداری و بررسیهای پاتولوژی و مولکولی انجام میشود.
9. آیا سرطان پستان قابل درمان است؟
بله. بسیاری از موارد سرطان پستان، بهخصوص زمانی که در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، قابل درمان هستند.موفقیت درمان به عواملی مانند مرحله بیماری، نوع سرطان، ویژگیهای مولکولی تومور و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد.
10. آیا بعد از درمان سرطان پستان امکان بازگشت بیماری وجود دارد؟
بله، در برخی افراد ممکن است بیماری پس از درمان بازگردد، اما احتمال آن به عوامل مختلفی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، ویژگیهای تومور و پاسخ به درمان بستگی دارد.پیگیری منظم پس از درمان نقش مهمی در تشخیص زودهنگام تغییرات احتمالی دارد.
خدمات گروه پاتوبیولوژی و ژنتیک رهسا در تشخیص
سرطان پستان
ارزیابی ژنتیکی سرطان پستان نیازمند انتخاب صحیح آزمایش، انجام دقیق بررسیهای مولکولی و تفسیر تخصصی نتایج است. گروه پاتوبیولوژی و ژنتیک پزشکی رهسا (آزمایشگاه ژنتیک غدیرخم) با بهرهگیری از روشهای پیشرفته ژنتیک مولکولی، خدمات مرتبط با بررسی زمینههای ژنتیکی سرطان پستان را ارائه میدهد.
این خدمات شامل:
· مشاوره ژنتیک پیش از انجام آزمایش
· بررسی ژنهای مرتبط با سرطانهای ارثی
· انجام پنلهای ژنتیکی سرطان
· بررسی جهشهای ژنهای BRCA1 و BRCA2 و سایر ژنهای مرتبط
· تفسیر نتایج آزمایشهای ژنتیکی در کنار اطلاعات بالینی
انتخاب نوع آزمایش باید بر اساس شرایط هر فرد، سابقه خانوادگی و نظر پزشک انجام شود تا بیشترین ارزش تشخیصی و بالینی را داشته باشد.
چرا انتخاب یک مرکز تخصصی ژنتیک اهمیت دارد؟
آزمایشهای ژنتیکی سرطان برخلاف بسیاری از آزمایشهای معمول، تنها با انجام تست و دریافت یک عدد یا نتیجه آزمایشگاهی پایان نمییابند. ارزش اصلی این آزمایشها زمانی مشخص میشود که نتیجه در کنار شرایط بالینی فرد و توسط متخصصان ژنتیک تفسیر شود. به همین دلیل، انجام مشاوره ژنتیک قبل و بعد از آزمایش میتواند نقش مهمی در انتخاب تست مناسب، درک بهتر نتایج و برنامهریزی مراقبتی داشته باشد.
گروه پاتوبیولوژی و ژنتیک رهسا (آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک غدیرخم) با بهرهگیری از خدمات تخصصی ژنتیک پزشکی، بررسیهای مولکولی و مشاوره ژنتیک، در مسیر تشخیص دقیقتر و ارائه اطلاعات علمی برای مدیریت خطر سرطانهای ارثی همراه بیماران و خانوادهها است.
مقالات مرتبط
برای مطالعه بیشتر درباره مفاهیم مرتبط میتوانید مقالات زیر را نیز مطالعه کنید:

مطالب بخش مقاله و انتشارات سایت گروه پاتوبیولوژی رهسا تنها جنبه اطلاع رسانی و آموزشی دارد.
جهت دریافت اطلاعات بیشتر با شماره 021-79227 تماس بگیرید.
آدرس: پاسدران، نگارستان 8، فرخی یزدی، پلاک49
همکاران ما در آزمایشگاه ژنتیک غدیرخم پاسخگوی سوالات شما هستند.
√ پیشگیری، اولین و بهترین درمان است.
با شناخت ژنتیک، آینده تان را آگاهانه بسازید√

منابع و مطالعات علمی مورد استفاده
1. National Cancer Institute (NCI)
Genetics of Cancer – Cancer Genetics Overview
2. National Comprehensive Cancer Network (NCCN)
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Genetic/Familial High-Risk Assessment of Breast, Ovarian, Pancreatic, and Prostate Cancers
3. American College of Medical Genetics and Genomics (ACMG)
Standards and Guidelines for Interpretation of Sequence Variants
4. American Society of Clinical Oncology (ASCO)
Guidelines on Genetic Testing and Counseling for Hereditary Cancer Risk
- European Society for Medical Oncology (ESMO)
Clinical Practice Guidelines: Hereditary Cancer Syndromes
- World Health Organization (WHO)
Human Genetics and Cancer Risk Assessment Resources